De Bestorming van Lake Song Köl

Vanuit Osh rijden we door de bergen van Kirgizië. In de richting van het dorpje Kazarman kruisen we een hoge pas, die ons offroad tot boven de 3.000 m brengt. Bovenaan worden we begroet door een man met een gouden glimlach. Hij zit samen met een paar kameraden wat te drinken op pashoogte. Hij gebaart dat hij met mijn motor wil rijden en offreert zijn paard in de ruil.

Wat een uitzichten. Aan het einde van de afdaling van de col parkeren we de Ténérés op een klein kampeerplekje, naast de weg, aan de rand van een riviertje. Het is een wat shitty bivakplek, maar het kan ermee door, omdat we de tent naast de motoren kunnen zetten. Maar de riviervallei acteert als een windtunnel, dus kampvuur maken is er niet bij. Dat maakt dat we er vroeg in liggen, met alleen het geruis en gemurmel van het riviertje als gezelschap.

Lek

De dag daarop rijden we de resterende 40 km naar Kazarman dicht. Als we eindelijk op het asfalt komen – Kazarman ligt nog 1 km verder – signaleert Frank een lekke band. De eerste in 14.000 km voor ons beiden. Het is een geluk bij een ongeluk dat het hier gebeurt, en niet op de hoge pas die achter ons ligt. Ik rijd Kazarman binnen, op zoek naar een bandencentrale. Een paar militairen verwijzen me naar de rand van het dorp, en daar zie ik de bandenman: in een container heeft hij een machine staan om banden van de velg af te halen. De klanten staan aan te schuiven. Niet moeilijk met zulke wegen hier. 

Frank rijdt op zijn lekke band tot bij de container en dan begint de klus om het achterwiel eruit te halen. Na een uur is alles gepiept. De vraag is nu: hoe kan dit, met spiksplinternieuwe banden? Het antwoord lijken we te vinden als we de binnenband inspecteren: het ventiel is afgebroken. Wanneer ik mijn eigen bandenspanning check, zien we dat mijn achterband 1,5 bar heeft. Dat is veel te weinig, zelfs op zand is dit te weinig druk. Conclusie: de man die onze banden oppompte bij Zorro in Osh, heeft zich vergist en er geen 2,5 of 2,2 bar (voor offroad) in de achterband geblazen, maar 1,5. Dan krijgen binnen- en buitenband elk hun eigen snelheid als je optrekt … en breekt het ventiel af. Dat is wat Frank denkt. Enfin, het moest er eens van komen, maar mochten we met nieuwe banden lek zijn gereden in de wildernis waar de hoge pas die toegang geeft tot Kazarman zich doorheen slingerde, dan was nog maar de vraag hoe wij zo’n stijve, nieuwe band van de velg zouden hebben gehaald. En er terug op gekregen …

Rijk rekenen

Eens de zaak hersteld scheuren we over een gloednieuwe weg richting Chaek en Kochkor. De weg slingert zich tussen roodgele bergen en onderweg zien we geen enkele tegenligger. We zijn nu op weg naar het meer van Song Köl, maar we willen eerst overnachten in Kochkor. Dat strijdplan verandert wanneer we plots een bordje naast de weg zien staan: Lake Song Köl: 15 km: Tourist accomodation!’

We rekenen ons rijk: dat is een binnenweg van 100 km, die nemen we!

De aanloop is nog goed, maar dan begint de dirt track fors te stijgen. De eerste passage snorren we nog vlot op, in eerste versnelling en met jankende motoren. Terwijl Frank het tweede, lange, steile stuk omhoog aanvat, blijf ik beneden wachten, want met twee achter elkaar rijden, is niet verstandig. Hij is bijna boven wanneer ik over de intercom in mijn helm een hoop lawaai hoor en de nuchtere vaststelling: “Ik lig er!” Gevolgd door de desperate kreet: “Mijn voet zit klem onder de motor!”

Omhoog rijden heeft geen zin, met de motor van Frank die de weg verspert. Stoppen en parkeren is daar niet aan de orde. Dus sprint ik naar boven om hulp te bieden. Maar op 3.000 m is de olympische discipline van ‘de sprint bergop’ herleid tot 25 m. Dan sta ik stil en strompel hijgend en puffend verder tot ik mijn compaan eindelijk bereik. Ik til het achterwiel van de motor op, zodat hij zijn been kan vrijmaken en samen sleuren we de motor weer recht. Hij heeft geen zichtbare schade opgelopen, op een deuk in zijn Meindl laars na. Goede bottines! Met dank aan onze materiaalsponsor, buitensportzaak Trapper uit Herentals.

Na deze adrenalinestoot rijden we weer helemaal naar beneden, waar we net voor het donker logement vinden bij mensen thuis.

De weg is vooruit

Na de ochtendvergadering besluiten we terug te keren naar ons eerste plan: eerst naar Kochkor rijden en dan aan de andere kant van waar we gisteren omhoog stormden een passage naar het meer van Song Köl zoeken. En die vinden we. De weg naar de pas slingert zich tientallen kilometer lang door een even fascinerend als kaal berglandschap met hier en daar groene plekken. Tot we achter een bocht de col zélf in het oog krijgen. Die ligt bovenop een zadel, zó recht boven ons dat ik er een stijve nek van krijg van naar de pashoogte te staren. Tientallen haarspeldbochten slingert de dirt road zich naar omhoog. Hier heb je een goede 4×4 voor nodig. Vooruit met de geit, ‘de weg is vooruit’, zou José De Cauwer zeggen. Je moet hier erg geconcentreerd zijn en het is werken geblazen; technischer hoeft het niet te worden, met drempels van een halve meter hoog, die de weg omhoog bemoeilijken. Het lijkt soms wel een trap. 

Maar zo gaat het met off road-rijden: je denkt dat het na een kwade passage beter zal gaan en dus rijd je verder, alsmaar hogerop in dit geval.

Russische logica

Wanneer ik bijna boven ben en op een vlakker stuk kom, parkeer ik mijn motor en wacht op mijn reisgenoot. Die daagt maar niet op en ik begin al het ergste te vrezen: toch weer geen lekke band? Of een val?

Dan duikt er ver onder mij plotseling een witte Toyota Landcruiser op, die zijn weg naar boven worstelt. De Russische bestuurder stopt bij mij, en zijn dochter, amper 15 jaar, opent het raampje en zegt: ‘Your friend stopped, because of crash. But now he’s all right.’

Duidelijker kan een boodschap niet zijn: ‘hij is gestopt omdat hij gecrasht is’. Daar zit een zekere logica in.

Nadat de Rus is verder gereden, zie ik diep onder mijn opeens een zwart stipje zijn weg banen over de route. Oef! “Filmen en off road-rijden gaat niet goed samen”, constateert Frank wanneer hij mij vervoegd.

Bovenaan de pas zien we eindelijk het langverwachte meer van Song Köl liggen. Het meer ligt op 3.016 m en is helemaal omringd door bergen. Het vriest in de winter dicht. Maar in de zomer is het een meteorologisch theater met witte wolkenschepen die over de pieken aan de rand van het meer zeilen en ‘s nachts een sterrenhemel om – ruggelings naast een joert gelegen – naar te gapen.

Vrijheid

We vinden logement in een joertkamp aan de zuidkant van het meer. Het ligt een paar kilometer van de oevers van Song Köl, en we zijn er helemaal alleen. Een oudere  vrouw en haar zoon runnen het kamp. Ze wijzen ons een joert toe en dat is het. 

Ik val achterover op het gras en kijk naar het turquoise gekleurde water van het meer. Her en der staan paarden te grazen. Er loopt een koe de joert naast die van ons naar binnen. Wat later steekt onze buurvrouw belangstellend haar kop weer naar buiten. Ze knabbelt aan een rieten stoel (of wat daar nog van over is). Daarna verlaat ze de tent, nadat ze ons nog een zijdezachte blik heeft toegeworpen, zoals alleen koeien dat kunnen. Hoe attent!

Er is hier geen enkel geluid te horen. De stilte strekt zich hier uit tot ver over de grens met Kazachstan en China. Over de passen en besneeuwde bergtoppen van het massief van de Tian Shan, de ‘Hemelse Bergen’ zoals de Chinezen ze ten tijde van de hoogdagen van de zijderoutes noemden.

Ik vraag de zoon des tentes of ik een paard kan krijgen en weinig later heeft hij er eentje opgezadeld en vertrek ik voor een tocht naar de oever het meer. Het paard heeft een snelle, lage draf en een soepele galop en ik vind het enig om er hier mee over het oneindige grasland te rijden, de einder tegemoet. Als vrijheid een omschrijving behoeft, dan is het: met een paard langs de oevers van het stille en van mensen verlaten bergmeer van Song Köl galopperen. Hoe mooi is het land als wij mensen er ons niet te veel mee bemoeien.

‘s Avonds serveert de moeder ons een hartige maaltijd en rest er niks anders meer dan een nachtje sterrenkijken en je terugtrekken in je joert. Net als de temperatuur naar omlaag valt, komt de man die de zaak runt een paar vlaaien gedroogde koeienmest in de potkachel van de joert gooien. Wat later ronkt de stoof als een spinnende kat en kringelt zwarte rook uit de schouwpijp die uit het tentdak steekt. Het leven herleid tot de basis: eten, paardrijden en naar de sterren gapen. En slapen in een ronde, vilten tent. Beter wordt het niet.

Déjeuner sur l’herbe

We blijven de volgende dag nog lang plakken. Het ontbijt krijgen we buiten geserveerd. Dit is een nieuwe versie van ‘le déjeuner sur l’herbe’ van onze vriend Manet. Het uitzicht reikt vanaf onze tafel tot aan de overkant van het meer en zijn gekartelde bergen, die als drakentanden de horizon afbakenen.

De pas die ons weer naar lagere regionen voert, is fantastisch mooi, maar veel gemakkelijker dan onze avontuurlijke routes naar boven, die de voorbije dagen markeerden. We rijden 1.500 meter omlaag. Wat een col zou dit in de Tour de France zijn. Links en rechts staat er een joert op het gras en één keer komt een klein meisje afgelopen en vraagt ons of we bij haar moeder geen thee komen drinken.

De dag eindigt in Balykchy, een troosteloos oord aan alweer en ander meer: Yssyk Köl. Het is 170 km lang en 70 km breed en is het tweede grootste bergmeer ter wereld. Balykchy is van een ontroerende lelijkheid. Het is een oude Russische industriestad, met troosteloze woonblokken, waarin de ramen soms zijn vervangen door plastic. We slapen er moederziel alleen in een soort sanatorium, waar een gezette vrouw de zaak runt. Ze nodigt soms haar vriendinnen uit op de koffieklets, want veel heeft ze niet te doen: wij zijn de enige gasten.

Het Moeras in

In Balykchy is een klein zandstrandje, waar wat scheve parasols staan en een koffiebarretje. And that’s it. Tenminste als je het voortreffelijke restaurant Moeras vergeet. Bij ons aantreden is er op de bovenverdieping een dansfeest, waar Kirgizische danseresjes in kleurrijke nationale klederdracht optreden. Op simpel verzoek rept de garçon van het restaurant zich naar boven met de mededeling dat twee vreemde snuiters wel eens een foto van de danseressen willen nemen. Dat kan, hoor. Sofort komt er eentje de trap af en poseert voor ons aan onze tafel.

De jeugdige kelner die dit allemaal regelt spreekt Engels.
“Dat heb ik via Zoom geleerd van mijn tante”, legt hij uit. “Zij heeft daar wel wat tijd in gestoken.” 

* * *