Door de Steppe van Kalmukkië

Urenlang rechtdoor rijden. Vervelend, denkt u. Dat ze maar niet in slaap vallen op hun motor. Maar hier, in Kalmukkië wordt motorrijden een zen-beleving. Met een steeds wijkende horizon en links en rechts van de weg alleen maar verdord steppegras, lijkt het wel alsof ik in een tunnel rijd. Maar vervelen doe ik me niet. Kijk daar, een kiekendief!  En dan weer een uur niks. Maar in dat uur denk ik aan de trek van de steppekiekendieven – in het najaar – richting India, het feit dat Wout van Aert een tweede kleine heeft, de hitte van Kazachstan en waar ik het best een snee kan maken in mijn motorbroek om die straks beter te trotseren, de aankoop van een samovar, het stripalbum Het Eiland Amoras van Willy Vandersteen en het wereldkampioen wielrennen op de weg.

Machinist

Daarna is er weer een hola-wat-is-dat?-momentje. Een trein!

Frank heeft hem eerst gezien en van zodra hij een zandweg opmerkt die vanaf de kaarsrechte baan vertrekt in de richting van het spoor, draait hij af. De trein staat stil voor een signaal dat op rood staat. Van zodra de machinist ziet dat we naast zijn loc onze motoren in het zand parkeren, stapt hij uit om een praatje te maken. Het is een Tsjetsjeen. Hij legt aan Frank uit dat hij met twee locs vooraan en twee achteraan een trein voortsleept die 5.000 ton weegt. Hij kruipt weer in zijn loc omdat hij in de verte een andere trein ontwaart, die hier moet passeren. Hij trakteert ons tot afscheid op een fluitstoot. De eerste kort en krachtig, de tweede zo lang en fel dat mijn trommelvliezen trillen tot tegen de pijngrens.

Bloedhete Steppe en de Kalmukken

Dan zijn we weer op weg. We hebben veel geluk. Normaal regent het één of twee keer op een hele zomer in Kalmukkië en juist vandaag is het zwaar bewolkt over de normaal gezien bloedhete steppen en valt er soms een buitje. We hadden ons voorbereid op 42 graden Celcius, nu halen we amper de 25.

Kijk nu, de weg neemt een bocht! Daarna is het weer honderd kilometer rechtdoor. Nergens een boom of een huis. Alleen maar steppegras. Waarschijnlijk gaat het volkslied van de autonome Sovjetrepubliek Kalmukkië over gras. Of over de wind, die ons soms haast omver blaast.

Ziet u, de Kalmukken komen oorspronkelijk uit West-Mongolië. In de 17 de eeuw trok een groot deel van de Mongoolse Dörbet-nomadenstam van daaruit met zo’n 170.000 mensen over de oude karavaanpistes van de Zijderoute tot over de Wolga. Op een stuk land, dat zo groot is als België, Nederland en Luxemburg samen, vonden ze uiteindelijk gras genoeg voor hun paarden: vandaag heet dat stuk land, dat zo plat is als een pannenkoek, Kalmukkië.

Niet iedereen bleef. Een deel van de migranten ging daarna weer terug,  maar wie bleef verdiende zo zijn naam, want in het Mongools betekent Kalmagh ‘zij die achterbleven.’

En dat hebben de achterblijvers geweten. De grote tragedie voor de Kalmukken begon tijdens de Tweede Wereldoorlog. Omdat een deel van hen met de Duitsers meevocht – ze zagen die als bevrijders van het communistisch juk – nam Stalin na de oorlog wraak door de hele bevolking naar Siberië te deporteren. Pas onder Chroesjtsjov mochten ze terug. Minder dan de helft keerde terug. De rest bleef in Siberië: onder de grond, want ze hadden de ontberingen daar niet overleefd. Het mag des te merkwaardiger heten dat er vandaag weer 300.000 Kalmukken zijn, waarvan de helft in hun hoofdstad Elista leeft.

Dalai Lama

Wanneer we Elista binnenrijden kan ik mijn ogen amper geloven. Ik rijd voorbij een grote foto van de dalai lama en de rit eindigt voor een enorme boeddhistische tempel. Kalmukkië is namelijk de enige boeddhistische (deel)staat in Europa en de Kalmukken nemen dat heel ernstig. Als we de tempel bezoeken, staan we voor het grootste Boeddhabeeld in Europa. De dalai lama kwam de tempel zelf inwijden.

Politiek moeten de Kalmukken het meestal doen met een halve gare als president. Zoals de vorige, de goede heer Kirsan Iljoemzjinov, die van 1995 tot 2010 aan de macht was. Hij schafte in 1994 de grondwet af en voerde ‘de dictatuur van het gezond verstand in’. Spijtig genoeg deed hij dat in het verkeerde land, want in België is dat tot de dag van vandaag meer nodig dan in Kalmukkië. Maar goed, van Elista maakte hij ook de wereldhoofdstad voor schakers, omdat schaken zijn favoriete hobby was. Hij legde Chess City aan. En voor de rest jatte hij zoveel geld, dat het zelfs Poetin te veel werd en Iljoemdinges kon beschikken.