Dwars door het Pamirgebergte

We vertrekken vroeg voor onze rit van de Tadzjiekse hoofdstad Dushanbe naar Kalaikhum, een klein stadje in het woeste Pamirgebergte. Dat valt reuze mee, want we karren over een weg die nog maar pas helemaal geasfalteerd is. Kalaikhum ligt in de autonome regio Badachsjan en het is de springplank voor iedereen die vanuit Dushanbe de woeste wereld van de Pamir wil bezoeken. Badachsjan is een van de meest afgelegen gebieden ter wereld, het ligt ingeklemd tussen Tadzjikistan, Afghanistan, Pakistan en China. Hierdoor loopt de Pamir Highway. Daar moet een mens naartoe, toch?

Nieuwe zijderoutes

Vanuit Kalaikhum is het 200 km tot Khorog, een oord aan de Afghaanse grens. Het is één van de stevigste motorritten die je kan maken. De weg is een ramp en de condities worden nog verergerd doordat China eindelijk zijn belofte aan Tadzjikistan vervult om vanaf de Chinese grens, 1.700 km verder, tot in Khorog een weg door de bergen aan te leggen. Bulldozers en kranen rijden de verharding verder aan gort en hier en daar is het wachten omdat er gedynamiteerd wordt. Op die manier werkt China aan zijn nieuwe zijderoutes, die de export van Chinese producten zal vergemakkelijken. Zo blijft de industriële productie in China op peil.

Langs de grens met Afghanistan.

We vreten de hele dag stof, passeren grote werven, wringen ons langs vrachtwagens, en ploegen door zand en slijk. Dat gebeurt allemaal langs de rivier de Panj, die de grens met Afghanistan vormt. Het is een woest kolkende rivier, vol met chocoladebruin water, die puin vanuit de Pamir omlaag sleurt. Links en rechts rijden we tussen de meer dan 5.000 m hoge bergen. We zijn tien uur onderweg en weten nog amper van welke parochie we zijn, wanneer we in Khorog aankomen. Onderweg zijn we een Rus op een zijspan voorbijgestoken. Achterop zijn zadel zat een jongetje van een jaar of tien, in de sidecar zijn vrouw. Ik kan me niet voorstellen hoe zwaar de rit over deze onmogelijke weg voor de passagiers moet zijn.

Bij een stop worden we in voornaam Engels aangesproken door een jong meisje. Haar naam ben ik vergeten, maar ze zegt me dat het ‘engel’ betekent in het Tadzjieks. Ze vertelt dat ze straks naar de universiteit gaat om economie te studeren. Aan haar verhaal kunnen we afleiden hoe hard het leven in de Pamir is. “De sluiting van de grens met Kirgizië is een ramp voor ons”, zegt ze. “Veel mensen die dichter tegen de grens wonen, reden voor hun grotere aankopen naar Osh in Kirgizië. Voor hen was dat zo’n 500 km over en weer. Maar nu moeten ze naar Dushanbe, wat 2.000 km over en weer is.”

Ze vertelt dat haar vader, die leraar is, 100 euro per maand verdient. “Maar dat is na een week al op. Gelukkig hebben mijn ouders drie kinderen die werken in Rusland. Die sturen geld op, zodat ze net kunnen rondkomen.”

Het feit dat China nu is begonnen met het aanleggen van een asfaltweg door de Pamir, is goed nieuws, vindt ze: “Tien jaar lang hebben ze het beloofd. Nu zijn er eindelijk aan begonnen.”

Die weg zal niet alleen Badachsjan openen voor de wereld. China wil op die manier een andere legendarische route, de Karakoram Highway in Pakistan, via een deftige weg verbinden met de Pamir Highway in Pakistan.

Hotel Roma

In Khorog is het logement beperkt. We verzeilen in Hotel Roma. Dat wordt gerund door twee ondernemende broers en het is een typisch backpackershotelletje, waar iedereen die zich in de Pamir waagt wel lijkt te logeren. Andere opties zijn slapen bij mensen thuis, of in het moderne Hotel Karon, een ware anomalie hier in dit afgelegen oord. Hotel Karon staat aan de brug die de (gesloten) grens met Afghanistan vormt en het heeft een uitstekende bar, waar we het stof en de inspanningen van de rit niet zonder enthousiasme doorspoelen.

Hotel Roma van zijn kant heeft kamers beneden en boven, die allemaal zijn opgelijnd langs een binnenkoer. Er staan doorgezakte bedden in en een ventilator die de hitte draaglijk moet maken. Kamersleutels zijn er niet. Vanaf de binnenkoer regelt één van de broers de affaires, meestal luidkeels roepend:

“Mistah Belgium, mistah Belgium!”
“Yes?”
“Time breakfast?”
“Seven.”
“Oke!”

Daarna is een Scandinavische aan de beurt:

“Madame Norway! Madame Norway!”
“Yes?”
“Time breakfast?”
“7.30”
“Oké!”

En zo verder …
Wie heeft er een telefoon met roomservice nodig als je de zaken ook per direct kan organiseren?

Even zonder stoom

De etappe van Khorog naar Langar, zo’n 270 km, lijkt op het eerste gezicht best doenbaar. Alleen de eerste 85 km is de weg slecht, daarna is er een asfalt met gaten. Soms veel, soms weinig. We volgen nog altijd de Panj, soms er vlak naast, soms er hoog boven, langs hele diepe ravijnen, waar je geen stuurfouten mag maken.

Hier en daar passeer je een door populieren afgelijnd dorp. Iedereen in het dorp wuift naar ons als we passeren. De ouderen begroeten ons met een voornaam salaam aleikum, daarbij telkens de hand op het hart leggend, de meisjes lachen verlegen, de jongens lopen vol branie de weg op. Soms willen ze handjeklap doen. 

We passeren de fameuze Wakhan-corridor, een stoffig stuk niemandsland dat ligt ingeklemd tussen Tadzjikistan, Pakistan en China.

Er is amper verkeer. Maar zo’n 80 km voor Langar verandert de weg in een grindpiste die bijna over het hele traject uit ‘golfplaten’ bestaat. Met een jeep kan je daar met 80 km per uur over scheuren, zodat je het gedaver minder voelt, met de motor moet je de snelheid temperen en daardoor krijg je van elke bult een klap.

Tot overmaat van ramp word ik onderweg ziek. Dan is het al snel niet je beste dag op een motor.

Totaal futloos ga ik ook nog eens onderuit in een zandduin die de weg heeft overspoeld. De eerste twee zandbergen ploeg ik nog door, de derde is er te veel aan. Gelukkig is Frank achterop, en met de hulp van een Tadzjiek, die iets verderop in panne staat met zijn jeep, kunnen we de motor weer rechtzetten. 

Tien kilometer later breekt door het gedaver over de weg één van mijn bagageriemen af, dus dat wordt tegen zonsondergang aan weer even sleutelen om verder te kunnen.

Vogels van divers pluimage

Helemaal paraplu arriveren we in Langar, waar we onderdak vinden bij een vriendelijke jonge vrouw die er helemaal in haar eentje een eenvoudig pensionnetje runt. We ontmoeten er een Amerikaan en een Brit, die beiden in China hebben gewerkt, en nu samen met een gehuurde jeep op weg zijn door de Pamir. Peter, uit de VS, woonde als lesgever 20 jaar in Peking, spreekt uitstekend Chinees en bovenop ook nog eens Russisch, ook al omdat hij geboren is in Oekraïne. Nu is hij prof aan de universiteit van Newark in de VS. Zijn Britse maat David is al even getalenteerd. Hij is economist en begeleidde in Peking Chinese studenten op weg naar hun examens. Nu is hij terug in Engeland en studeert er rechten. David is een groot wielerliefhebber. Voor hij in de Pamir verzeilde, pikte hij nog snel het wk wielrennen op de weg in Edinburgh mee. Hij is een groot fan van Wout van Aert en valt bijna om van verbazing wanneer hij hoort dat Wout op enkele honderden meter van uw dienaar woont.

Een dag later komen twee piepjonge Italianen uit Milaan met ons praten. Ze zijn amper 20 en liften door de Pamir. That’s the spirit!

Je ontmoet onderweg allerlei reizigers uit het Westen. Zo is er een jong stelletje uit Utrecht dat zich weken geleden vergeefs meldde aan de toen nog gesloten grens Kirgizstan/Tadzjikistan en dan maar 2.500 km terug fietste en het nu probeert van de andere kant van de grens. Ik kan alleen maar mijn hoed afdoen voor zoveel ondernemingszin en grinta. Want ze moeten, weliswaar in veel kortere etappes, over dezelfde slechte wegen als wij.

Stille nacht in Langar

We blijven een extra dag in Hostal Beyrouz, om uit te rusten. Frank sleutelt wat aan de motoren en wast ze helemaal af. De gloeiende hitte in de Aziatische steppen heeft ons bijna al ons koelwater in de radiatoren gekost, dus dat moet dringend worden bijgevuld. We gieten er een scheut bergwater in. Want de volgende etappe kondigt zich alweer als zwaar aan, met 85 km slechte weg bergop.

De rust doet ons goed. In Langar heerst nog de bucolische rust van het platteland. Wellicht zoals bij ons op het einde van de 18de eeuw. Heel af en toe start er een Russische vrachtwagen zijn motor en begeeft zich hoestend en proestend op weg om ergens in de buurt een lading hooi af te leveren. Dat is het enige geluid dat je hoort, buiten het kwetteren van de mussen, en af en toe een hond. Vrouwen en kinderen zijn in het veld bezig om graan te snijden en in te binden in kleine oppertjes. In de winter valt hier een meter sneeuw. Er wordt een schooltje gebouw in Langar. “Met twaalf klassen”, zo maakt één van de werklieden mij diets. 

De nacht in Langar is er een van absolute stilte. Aan het firmament gloeit het  flauwe licht van de Melkweg op een manier die je in het overbelichte België nooit meer zal zien. Hoog aan de hemel schittert de zomerdriehoek, als een baken in de inktzwarte nacht. Hij wordt gevormd door de sterren Deneb, in het sterrenbeeld van De Zwaan, Lyra in De Lier en Altaïr, in De Arend. Nu ik er tijdens een maanloze nacht in de Pamir naar sta te kijken, kan ik niet anders dan te denken hoe onbeduidend wij zijn. Ondanks alle drukte die we met zijn allen elke dag weer maken. Who the fuck cares?