Kopzorgen over een Grensovergang

Is Oezbekistan een mooi land, vraagt u? Nee, het is een lelijk land, een van de lelijkste die ik al heb gezien. Onderweg tenminste, als je door een post-industrieel landschap rijdt vol draden en masten, pijplijnen en schoorstenen, gasleidingen boven de grond in dorpen en steden, en installaties om methaan op te pompen en te verwerken. Maar de highlights van het land zijn fantastisch. En natuurlijk zijn er de Oezbeken. Mee van de meest vriendelijke en behulpzame mensen op deze aardkloot. En eerlijk, nooit vraagt hier iemand een sum (de plaatselijke munt) te veel. Ook niet aan de vreemdeling.

Oezbekistan is, net als Rusland en Kazachstan, overigens een land waar je nooit afval ziet liggen. Geen plastic flessen, geen blikjes, geen overvolle vuilbakjes, zelfs geen sigarettenpeuken. Dat wordt allemaal netjes gesorteerd. Straatvegers zijn overal. Zelfs langs de autostrade kom je ze tegen en tot in de steppe toe.

Het is dan ook met een goed gevoel dat we dit land verlaten voor buurland Tadzjikistan.

Dak van de wereld

Naar Tadzjikzstan rijden was nochtans geen gemakkelijke keuze. Ziet u, toen wij thuis vertrokken, was de grens tussen Tadzjikistan en Kirgizië nog altijd dicht. Vanwege de oorlog die de twee buurlanden in 2022 uitvochten. We hoopten dat de grens zou opengaan terwijl wij onderweg waren, maar dat gebeurde maar niet. En dus leek het er op dat we ons plan om in Tadzjikistan over de Pamir Highway te rijden – dwars door de hemelhoge bergen van het ‘dak van de wereld’ – zouden moeten opbergen. Want we konden niet over de grensovergang van de Kyzyl-Art-pas die de Pamir in Tadzjikistan met de stad Osh in Kirgizië verbindt. In de plaats daarvan zouden we door de Ferganavallei, dé antieke verbindingsweg van de Zijderoute tussen Centraal-Azië en China, moeten rijden tot in Kirgizië.

Gokken

Maar een week voor we in Tadzjikistan zullen aankomen, verschijnen er op een website voor reizigers berichten van mensen die over de pas zijn geraakt.

Het Belgische ere-consulaat in Dushanbe (Tadzjikistan) bericht ons dan weer dat de grens nog dicht is. Wat te doen? Frank is voor, ik heb grote reserves. Wat als het niet lukt? Dan ligt onze timing flink overhoop en komt ons uitgebreid bezoek aan West-Mongolië, het uiteindelijke doel van onze reis, in het gedrang.

Na lang beraad besluiten we tijdens een echte crisisvergadering in de war room van ons appartement in Samarkand, met de kaarten op tafel, om het erop te wagen. Ook al zullen we 2.000 km moeten terugrijden in de richting van waar we zijn gekomen en daardoor een dag of negen te verliezen, mocht de grens tóch gesloten blijken. Het is een gok. En een risico, maar een berekend risico. Het is het waard. We doen het.

Theepot

Zo komt het dat wij aan de grens van Oezbekistan en Tadzjikistan aanschuiven (peace of cake) en spoedig een zoveelste land op onze weg naar het oosten binnen rijden.

Het eerste wat ik in Tadzjikistan zie is een rotonde waarop in het midden een enorme theepot staat, met daar rond zes kopjes. Nou, dán weet je dat je in Tadzjikistan bent. Het gaat er daar nog iets braver en traditioneler aan toe dan in Oezbekistan.

Eens de grens over, verandert ook op slag het landschap. Van de platte pannenkoek die Oezbekistan is rijden we hier nu meteen omhoog. Geen heuvels, maar ineens torenhoge bergen, met smalle en diepe ravijnen. Nu eens rijden we naast een kolkende rivier, dan weer rijden we honderden meter erboven. We passeren een pas van 2.700 meter en voor het eerst in drie weken zijn we even van de hitte verlost. Motorrijden wordt weer leuk. We slingeren door haarspeldbochten en iedereen die we tegenkomen, zwaait naar ons.

Benzine tanken kost hier dubbel zoveel als in Oezbekistan: een euro. Maar hier hebben ze tenminste benzine met octaangetal 95. In Oezbekistan moesten we het vaak doen met 92. Een paar keer was het daar een echte zoektocht naar naft. In het aanbod was ook benzine met octaangetal 80, maar die hebben we nooit in onze tank moeten gieten.

Met benzine 92 is er overigens geen probleem: de motoren van onze Ténérés zoemen nog altijd als een zwerm nijdige bijen. Je ervaart amper een gebrek aan trekkracht.

Dushanbe

We arriveren in de hoofdstad Dushanbe. Hier moeten we nog op papier toestemming krijgen om de grensweg tussen Tadzjikistan en Afghanistan te berijden. Het wordt dus een hectische dag rondlopen in het alweer bloedhete Dushanbe. We krijgen daarbij hulp van een heel vriendelijke receptionist, die een paar telefoontjes voor ons pleegt. Het is zijn droom om internationaal recht te gaan studeren in de VS. 

Ik bezoek een kapper (vier euro) en tegen de avond gaan we een glas drinken in een fraai café. Dushanbe heeft de afgelopen jaren een ware make-over ondergaan: in de binnenstad zijn nu veel chique restaurants, bars en winkels. Overigens mag je hier in de kroegen nog roken, iets wat de jeugd dan ook graag doet, zodat je soms onder rook van waterpijpen iets moet drinken.

Belt and Road Initiative

Je ziet verder dat de Chinezen het ene enorme bouwwerk na het andere aan het oprichten zijn. Dushanbe krijgt veel hulp en investeringen van de grote buur uit China. Dat past perfect in het streven van China om – onder meer – tussen Peking en Europa zijn belt and road initative (BRI) uit te rollen. Daarbij investeert China in meer dan 150 landen en internationale organisaties. Vergelijk het gerust het Marshallplan dat de Amerikanen na WO II in Europa en Japan lanceerden.

In augustus 2023 hadden al 155 landen op de lijst van het BRI ingetekend. Die landen vertegenwoordigen samen 75 procent van de wereldbevolking. Nog iemand die eraan twijfelt dat de 21ste eeuw de eeuw van China wordt?