Door Albanië en Noord-Macedonië tot in Griekenland

Het meer van Ohrid

Vanuit Shkodra is het (via de hoofdstad Tirana) een uur of vier rijden naar Pogradec, een slaperig, historisch stadje aan de Albanese kant van het meer van Ohrid. We vinden er logement in hotel Victoria, dat letterlijk aan het water ligt.

Het meer van Ohrid is niet zomaar een waterplas: het is het diepste meer van de Balkan, volgens sommigen zelfs van Europa, 296 m in de diepste plaats. Het is 30 km lang en tussen de 14,5 en 11 km breed. Door het meer loopt de grens tussen Albanië en Noord-Macedonië. Het is ook één van de oudste meren ter wereld. Het water is er kraakhelder, wat te danken is aan verschillende onderwaterbronnen die het meer bevoorraden.  

Het meer van Ohrid is ook Unesco-werelderfgoed omdat er zeldzame vissen in leven. De bekendste van allemaal is de forel van Ohrid (Salmo letnica). Dat is een zalmachtige die op de wereld alleen op deze plek is te vinden. ’s Avonds ligt er een gegrilde op mijn bord.

“Dief”

De patron schuift bij. Zijn naam is Ilya. Hij heeft een zaak in Engeland en pendelt voortdurend.  Zijn grootste zorg is de leegloop van zijn land. “De jeugd vertrekt massaal uit Albanië. Ze willen allemaal naar de VS of Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, … Ze hebben het hier berekend: als het zo doorgaat schieten er van de 3 miljoen inwoners van Albanië in 2050 nog 800.000 over.”

Edi Rama, van de Socialistische Partij van Albanië (PS), is er sinds 2013 premier. Net zoals bijna elke premier ter wereld is hij niet bepaald populair bij de middenstand: “Een dief”, aldus onze gesprekspartner. “Hij heeft zoveel gestolen dat hij onaantastbaar is geworden. Het enige dat hij moet doen, is bij elke verkiezing beloven dat hij de pensioenen zal verhogen. Dan stemmen al die oude mensen hier toch weer op hem.”

Blankenberge uit de jaren vijftig

De sfeer in Progradec is dorps en gezellig. Frank zegt dat Pogradec “het Blankenberge van de jaren vijftig” is. Ik vind het geweldig. Op de ‘dijk’ zie je veel oudere mensen. In een wat aftands ogende speeltuin houden grootouders hun kleinkinderen in het oog. De kelners zijn één en al vriendelijkheid voor buitenlanders – wat ons te denken geeft over hoe wij in eigen land soms mensen uit andere landen ontvangen – en bij het minste oogcontact knikt iedereen ons goedendag toe.

Het is met enige spijt dat we dit oudmodische plaatsje verlaten, op weg naar het volgende land op onze tocht door Zuid-Europa: Noord-Macedonië.

Albanië is het land van de Mercedessen. Soms lijken er geen andere wagens in het straatbeeld te zijn. Meestal zwart van kleur en van een type dat in België in de jaren negentig rondreed. “Mercedes is de beste auto. En als iedereen er heen heeft, vind je overal wisselstukken”, zegt een trotse eigenaar van een twintig jaar oude Mercedes 200 D als ik naar het fenomeen vraag.

Over de weg naar de grens met buurland Noord-Macedonië zijn er helemaal geen auto’s meer. Wij moeten daar eigenlijk niet per se heen. We kunnen ook gewoon Griekenland binnen rijden, maar geef toe: Noord-Macedonië, dat heeft wel iets.

Ambras

De deelrepubliek van het vroegere Joegoslavië verklaarde zich in september 1991 onafhankelijk onder de naam Macedonië. In 1993 werd Noord-Macedonië lid van de VN, maar dan wel onder de voorlopige naam Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, vanwege ambras met Griekenland over de rechten op de naam Macedonië. Na een akkoord met de Griekse buren kreeg het in 2019 de naam Noord-Macedonië. Dat lijkt behoorlijk ambitieus, alsof er ook een land bestaat dat Zuid-Macedonië heet. Zoals Noord- en Zuid-Amerika. Maar Noord-Macedonië is amper een voorschoot groot (25.712 km2, nog kleiner dan België dus), telt 2 miljoen inwoners en ligt volledig omsloten door land. Of beter: arm land.

Net voor we Ohrid in Noord-Macedonië binnen rijden, is de regen er weer. We logeren helemaal bovenaan, in de oude stad, die een citadel is, met een fors fort bovenop. In de nauwe stegen van de het oude Ohrid gaat het soms steil bergop en dan kan je alleen maar hopen dat er geen tegenligger opdoemt.

Het logement compenseert het gewring met onze motoren in de straatjes: het biedt een schitterend uitzicht op de baai van Ohrid. In de benedenstad zijn de afgelopen jaren fraaie promenades langs het water aangelegd, en er is een jachthaventje dat je door een nauwe doorgang via een geul door het riet moet binnen varen. Het zit er vol kwakende kikkers.

Net als Pogradec heeft Ohrid een niet te miskennen charme. Het is het Gardameer niet, maar het is er wel vijfmaal goedkoper, er is in juni overal plaats op de terrasjes die tot op de oever van het meer liggen en je voelt je er erg welkom als toerist.

De slechtste auto ter wereld

In Ohrid zie je nog Yugo’s rondrijden. Die werden tot eind 2008 gemaakt door de motorfabriek Zastava. De Yugo’s, eigenlijk een verkorte variant van de Fiat 128, stonden ooit bekend als de ‘slechtste auto ter wereld’. Dat laatste is misschien niet helemaal waar, want na al die jaren rijden er in Ohrid nog altijd zwaar verroeste exemplaren rond. Wat wél zeker is, is dat de Yugo in aanmerking komt voor de prijs van de lelijkste auto ter wereld.

Op onze kilometertellers zien we dat we bij het binnenrijden van Griekenland de eerste 3.000 km achter de rug hebben. Net voor we in de historische stad Edessa aankomen, volgt er alweer een plensbui. Op de radar van de weersvoorspellingen zien we dat we nu al sinds de Alpen worden achtervolgd door dezelfde wolk. Wie of wat de wolk aanstuurt is een raadsel, maar ze is blijkbaar op de hoogte van ons reisprogramma, want steevast gaan de hemelsluizen open op het moment dat we denken dat we vandaag misschien wel droog gaan aankomen. Al van in Brixen.

Zodra we de Griekse grens over zijn, verandert niet alleen het uur, je ziet ook meteen dat je weer in de Europese Unie bent. Het grensstation is nieuw en megagroot in vergelijking met het ‘platen kot’ van onze Noord-Macedonische vrienden.

De eerste kilometer in Griekenland denk ik even dat we een verkeerde afrit hebben genomen en we in Canada zijn terecht gekomen, want er staan grote borden naast de weg, die waarschuwen voor overstekende beren.

Watervallen en brieven van Christus

Edessa heeft een geschiedenis die terug gaat tot in de Oudheid: eerst de Grieken, dan de Romeinen zagen een goede vestigingsplaats op de plek waar de bergen van Macedonië eindigen en het land abrupt wegvalt, een paar honderd meter lager, waar zich een wijds panorama ontvouwt op de laagvlakte die zich uitrolt tot bij de kust, en helemaal tot in Istanboel. Vanaf die breuk stort zich aan de rand van de binnenstad van Edessa een stel watervallen omlaag. Van ons logement in het oude stadsdeel van Varosi, met zijn historische huizen, is het amper een paar honderd meter lopen tot aan de watervallen. Frank laat zijn drone enig stuntwerk verrichten om ze goed in beeld te krijgen.

Edessa is ook bekend om zijn eerste koning, Abgar (wellicht koning van 13 ad tot 50 ad) en zijn brief aan Jezus Christus. En vooral diens schriftelijke repliek. In deze uitwisseling vroeg de koning in een brief aan Jezus om hem te genezen van zijn kwalen. Waarop de zoon van God een brief terug zou hebben geschreven: hij zou een discipel sturen om het te regelen. De brieven werden volgens de overlevering in de 6de eeuw in Syrië gevonden en belandden uiteindelijk eeuwenlang in Edessa, waar ze verdwenen tijdens een plundering van het koninklijk paleis in 1185. Maar de tekst ervan bleef bewaard in verschillende middeleeuwse kopieën.

Of er in deze legende enige waarheid schuilt is hoogst twijfelachtig en de meeste historici doen het af als bullshit. Maar ik vind het een fascinerend verhaal, waarbij ik Christus al een postzegel op een brief zie plakken.

Voor ons is het inmiddels tijd om het vriendelijke Edessa te verlaten. Exact op het moment dat we de motoren starten begint het te regenen. “Ik zag de bui al hangen”, zegt Frank.